Samoregulacja – czyli jak nauczyć dziecko przeżywać swoje emocje
Bardzo często doświadczamy silnych emocji, które wpływają nie tylko na nasze samopoczucie, ale także na zachowanie. Jako dorośli zwykle jednak potrafimy sobie z nimi poradzić, wrócić do równowagi i rozładować swoje pobudzenie, identyfikując sytuacje czy czynniki, które nas do takiego stanu doprowadziły. Inaczej jednak może być z dziećmi. Rodzice i nauczyciele często mówią o wybuchach gniewu czy smutku u dzieci, które trudno opanować. Takie pobudzenie dziecka może mieć jednak wiele przyczyn, które warto zidentyfikować, by jak najlepiej pomóc dziecku i nauczyć go samoregulacji.
5 obszarów stresu wg doktora Stuarta Shankera – czyli na co zwracać uwagę
Stuart Shanker wyznaczył obszary oraz czynniki, które mogą powodować stres. Warto więc nauczyć się je identyfikować, by skutecznie pomóc dziecku przeżywać emocje i dochodzić do stanu spokoju. Znajomość tych mechanizmów wspomoże też samoregulację i odzyskiwanie równowagi u osób dorosłych.
Obszar biologiczny
Na ten obszar składają się czynniki związane potrzebami biologicznymi, ale też wszystkimi bodźcami, które odbieramy zmysłami. Dla dziecka stresorem mogą być np. uporczywe dźwięki, nieprzyjemne zapachy czy brak snu, co może skutkować między innymi nadmiernym pobudzeniem czy objawami somatycznymi.
Obszar emocjonalny
Przeżywanie gwałtownych emocji przez dziecko, które stają się stresorami, może powodować, wcześniej wspomniane, napady furii czy smutku, z którymi dziecko nie jest w stanie sobie poradzić, a które bardzo często mylnie odczytywane są przez dorosłych.
Obszar poznawczy
W tym obszarze dziecko może mieć problemy z przyswajaniem nowych wiadomości czy z długotrwałym skupieniem, co może u niego wzbudzać różnorakie reakcje, a co często obserwują zarówno nauczyciele, jak i rodzice. Warto więc w porę wypracować z dzieckiem strategie radzenia sobie z takimi sytuacjami, by ułatwić funkcjonowanie w szkolnym środowisku.
Obszar społeczny
Sytuacjami stresogennymi na tym obszarze mogą być między innymi zmiany otoczenia czy grupy społecznej, np. związane z przeprowadzką czy rozwodem rodziców, co powodować może trudności w relacjach.
Obszar prospołeczny
Stresory w tym obszarze związane są zwłaszcza z funkcjonowaniem w grupie i współodczuwaniem. Warto więc obserwować, jak dziecko reaguje na różne sytuacje wśród rówieśników i rodziny, i jak czuje się w grupach.
Pobudzenie a równowaga – jak pomóc swojemu dziecku
Bardzo ważną rolą rodzica jest zbudowanie dla dziecka bezpiecznej przestrzeni, w której, w atmosferze akceptacji, będzie mogło uczyć się regulowania emocji i samodzielnego dochodzenia do równowagi. Rodzic, znając obszary, w których dziecko może doświadczać czynników i sytuacji stresogennych, z większą łatwością je rozpozna, a co za tym idzie – pomoże dziecku w samoregulacji.
W tym momencie warto więc określić, co wywołuje u dziecka silny stres, zamiast krytykować zachowanie dziecka. Na tym etapie bardzo ważne jest także przedstawienie narzędzi, które wesprą samoregulację i radzenie sobie ze stresem, dzięki czemu możliwy będzie powrót do równowagi, a także dalszy rozwój emocjonalny dziecka.
Ale zanim dziecko nauczy się samoregulacji, to…
My, dorośli – rodzice, opiekunowie i nauczyciele – musimy zaznajomić dziecko z samoregulacją. Zanim to jednak nastąpi, naszym zadaniem jest towarzyszenie mu w procesie koregulacji. By skutecznie pomóc dziecku w regulowaniu emocji, osoba dorosła powinna znać zasady samoregulacji i je stosować. Towarzysząc dziecku w przeżywaniu emocji, uczymy je zachowania równowagi i udzielamy wsparcia, którego nie jest jeszcze samo w stanie sobie zapewnić.
Warto tu również podkreślić, że rozwiązaniem nie jest (pozorne) uspokajanie dziecka za pomocą różnych urządzeń mobilnych, takich jak tablety, gdyż w szerszym rozrachunku przyniesie to więcej szkód. Zamiast tego można oswajać dziecko z technikami relaksacyjnymi, o których więcej opowiem w kolejnym wpisie.
Zachęcam także do przeczytania książki Stuarta Shankera „Self-Reg. Jak pomóc dziecku (i sobie) nie dać się stresowi i żyć pełnią możliwości”, na podstawie której powstał ten artykuł.